Περσία: Ποια είναι η ιστορία πίσω από την ονομασία του Ιράν

Περσία: Ποια είναι η ιστορία πίσω από την ονομασία του Ιράν

Όταν η συζήτηση περιλαμβάνει το Ιράν, το μυαλό πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στους Πέρσες. Την αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών, τον Κύρο, τον Δαρείο και τον Ξέρξη, αλλά και την πολιτισμική συνέχεια που μοιάζει να ενώνει την αρχαιότητα με τη σύγχρονη χώρα. Η ίδια η λέξη «Περσία» επιβιώνει ακόμη στη διεθνή φαντασία, παρά το γεγονός ότι από το 1935 το κράτος άλλαξε το όνομά του και αποκαλείται επισήμως Ιράν.

Πίσω από αυτή την αλλαγή κρύβονται πολλά. Η Περσία ήταν η χώρα των Περσών. Το «Ιράν», που σημαίνει «χώρα των Αρίων», καλύπτει πολύ περισσότερο την σύνθετη εθνολογική πραγματικότητα. Ένα μωσαϊκό λαών, γλωσσών και τοπικών ταυτοτήτων που μόνο ομοιογένεια δεν αποπνέει και κάνει ακόμα πιο σύνθετο το σκηνικό για την επόμενη ημέρα του πανάρχαιου αυτού κράτους, μετά την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση.

Οι Πέρσες αποτελούν περίπου το μισό του πληθυσμού. Υπάρχουν διάφορες εκτιμήσεις να κυμαίνονται γύρω στο 50%, άλλοτε λίγο λιγότερο και άλλοτε λίγο περισσότερο, ανάλογα με την πηγή και τα κριτήρια καταγραφής. Οι επίσημες απογραφές στο Ιράν δεν καταγράφουν επισήμως για εθνότητα, γεγονός που αφήνει χώρο για ερμηνείες και πολιτικές αναγνώσεις. Αυτό που είναι σαφές, ωστόσο, είναι ότι σχεδόν οι μισοί πολίτες της χώρας δεν ανήκουν στην περσική εθνοτική ομάδα.

Εθνοτικές ομάδες στο σύγχρονο Ιράν

Ακόμη όμως και η κατηγορία «Πέρσες» δεν είναι ενιαία. Η περσική γλώσσα, η φαρσί, λειτουργεί ως επίσημη γλώσσα του κράτους και ως βασικό στοιχείο εθνικής συνοχής. Στο εσωτερικό, όμως, της γλωσσικής αυτής πλειονότητας υπάρχουν διακριτές εθνοτικές και τοπικές ομάδες. Οι Μαζανταρανί και οι Γκιλάκι στις βόρειες ακτές της Κασπίας διατηρούν γλωσσικές ιδιαιτερότητες και πολιτισμικές παραδόσεις που διαφέρουν από το κεντρικό περσικό πρότυπο.

Οι Λούροι στα δυτικά, συγγενείς γλωσσικά με τους Πέρσες αλλά με έντονη τοπική ταυτότητα, αποτελούν μια ξεχωριστή κοινωνική και ιστορική κοινότητα. Οι Ταλίς, στα σύνορα με το Αζερμπαϊτζάν, μιλούν γλώσσα ιρανικής οικογένειας αλλά διαφοροποιούνται σαφώς απόν «καθ’ εαυτόν» Πέρση. Η έννοια του «περσικού έθνους» είναι, στην πράξη, περισσότερο μια πολιτική ομπρέλα παρά μια απόλυτα ομοιογενής εθνοτική κατηγορία.

Η μεγαλύτερη μη περσική ομάδα είναι οι Αζέροι. Υπολογίζεται ότι αποτελούν μεταξύ 15% και 20% του πληθυσμού, ίσως και περισσότερο. Ζουν κυρίως στο βορειοδυτικό Ιράν, στις επαρχίες που συνορεύουν με τη Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν, αλλά και σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Τεχεράνη.

Μιλούν αζερική, μια τουρκική γλώσσα, και πολιτισμικά συνδέονται με τον ευρύτερο τουρκικό κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, η ενσωμάτωσή τους στο ιρανικό κράτος είναι βαθιά και ιστορική. Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο ο Αλί Χαμενεΐ, όσο και ο νυν πρόεδρος Μασούντ Πεζεκιάν, έχουν αζερική καταγωγή. Η αζερική ταυτότητα στο Ιράν δεν ταυτίζεται με αποσχιστικά αιτήματα στον βαθμό που παρατηρείται αλλού, αλλά αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η ιρανική επικράτεια δεν είναι εθνοτικά μονοδιάστατη.

Η παρουσία του Κούρδων

Οι Κούρδοι αποτελούν άλλη μια σημαντική ομάδα, περίπου 10% του πληθυσμού. Κατοικούν κυρίως στα δυτικά, κατά μήκος των συνόρων με το Ιράκ και την Τουρκία. Η κουρδική γλώσσα ανήκει επίσης στην ιρανική γλωσσική οικογένεια, αλλά η πολιτική τους ιστορία είναι διαφορετική.

Οι κουρδικές περιοχές του Ιράν έχουν γνωρίσει εντάσεις, ιδίως μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, όταν η νέα εξουσία στην Τεχεράνη συγκρούστηκε με κουρδικές οργανώσεις που ζητούσαν αυτονομία. Σε αντίθεση με τους Αζέρους, οι Κούρδοι του Ιράν έχουν ισχυρότερη αίσθηση διακριτής εθνικής ταυτότητας, ενταγμένης στο ευρύτερο κουρδικό ζήτημα που εκτείνεται σε τέσσερα κράτη.

Στο νοτιοδυτικό Ιράν, στην πλούσια σε πετρέλαιο επαρχία Χουζεστάν, ζει σημαντικός αραβικός πληθυσμός, συχνά αποκαλούμενος «Άραβες του Αχβάζ», από την πόλη Αχβάζ. Οι Άραβες του Ιράν είναι σιίτες στην πλειονότητά τους, όπως και οι Πέρσες, γεγονός που λειτουργεί ως στοιχείο θρησκευτικής συνοχής, αλλά η γλωσσική και πολιτισμική τους ιδιαιτερότητα τους διαφοροποιεί.

Η περιοχή τους έχει υπάρξει πεδίο διαμαρτυριών και εντάσεων, ιδίως λόγω οικονομικών ανισοτήτων και περιβαλλοντικών προβλημάτων. Το πετρέλαιο που αναβλύζει από το υπέδαφος της Χουζεστάν αποτελεί κεντρικό πυλώνα της ιρανικής οικονομίας, αλλά οι τοπικές κοινωνίες συχνά αισθάνονται ότι δεν επωφελούνται αναλόγως.

Στα νοτιοανατολικά, κοντά στα σύνορα με το Πακιστάν, ζουν οι Βελούχοι, μια σουνιτική κατά πλειονότητα ομάδα που μιλά βελούχικα, επίσης ιρανική γλώσσα. Οι Βελούχοι αποτελούν μικρότερο ποσοστό του πληθυσμού, γύρω στο 2%, αλλά η γεωγραφική τους θέση σε μια φτωχή και στρατηγικά ευαίσθητη περιοχή τους προσδίδει ιδιαίτερη σημασία. Η επαρχία Σιστάν και Βαλουχιστάν είναι από τις λιγότερο ανεπτυγμένες της χώρας και έχει γνωρίσει κατά καιρούς ένοπλες εντάσεις.

Πέρα από αυτές τις μεγάλες ομάδες, το Ιράν φιλοξενεί και μικρότερες εθνικές και εθνοτικές κοινότητες που δεν ανήκουν στην ιρανική γλωσσική οικογένεια. Οι Τουρκμενίοι στα βορειοανατολικά μιλούν τουρκική γλώσσα και διατηρούν νομαδικές παραδόσεις. Οι Αρμένιοι και οι Ασσύριοι, χριστιανικές κοινότητες με βαθιές ρίζες στην περιοχή, αποτελούν μικρό αλλά ιστορικά σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού.

Οι Εβραίοι του Ιράν, από τις αρχαιότερες εβραϊκές κοινότητες στον κόσμο, συνεχίζουν να ζουν κυρίως στην Τεχεράνη και στο Ισφαχάν, παρά τη μαζική μετανάστευση μετά το 1979. Ακόμη και μικρές κοινότητες Γεωργιανών ή Τσερκέζων, κατάλοιπα παλαιότερων μετακινήσεων πληθυσμών, επιβιώνουν μέσα στον ιρανικό κοινωνικό ιστό.

Το Ιράν, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα «περσικό» κράτος. Οικοδομήθηκε ιστορικά πάνω σε μια αυτοκρατορική λογική. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η κεντρική εξουσία στην Τεχεράνη επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην εθνική ενότητα και την εθνοτική πολυφωνία. Η περσική γλώσσα και το σιιτικό ισλάμ λειτουργούν ως συνεκτικοί δεσμοί, αλλά κάτω από αυτή την επιφάνεια συνυπάρχουν πολλαπλές ταυτότητες.

 

Γιατί τα σταθερά τηλέφωνα με καντράν ή πλήκτρα ξαναμπαίνουν στα σπίτια

Γιατί τα σταθερά τηλέφωνα με καντράν ή πλήκτρα ξαναμπαίνουν στα σπίτια

Οι παλαιότεροι που τα έζησαν τα θυμούνται έντονα: Σταθερά τηλέφωνα, με καντράν ή πλήκτρα, χωρίς αναγνώριση κλήσης, τα οποία έχουν αρχίσει να μπαίνουν ξανά στα σπίτια.

Η ανάγκη προέκυψε αρχικά από το γεγονός ότι, τα νήπια διδάσκονται να καλούν αριθμούς έκτακτης ανάγκης όπως την πυροσβεστική ή την άμεση δράση, αλλά στο σπίτι υπήρχαν μόνο κινητά που δεν θα μπορούσαν να τα χρησιμοποιήσουν τα πολύ μικρά παιδιά.

Στους λόγους της επανόδου των ρετρό τηλεφώνων προστίθενται το γενικότερο όφελος για τα παιδιά, καθώς και η νοσταλγία κάποιων ενηλίκων.

Αποφυγή των κοινωνικών μέσων – Βελτίωση της επικοινωνίας

Υπάρχει μια γενικότερη χαρά στο να διαθέτει κανείς σταθερό τηλέφωνο, καθώς με τον τρόπο αυτό, καλλιεργούνται οι σχέσεις, όπως για παράδειγμα ενός εγγονιού με τη γιαγιά και τον παππού του.

Κάποιοι γονείς, συμμετέχοντας ενεργά σε αυτή την «αναλογική επανάσταση», προτρέπουν και άλλες οικογένειες να υιοθετήσουν το παράδειγμά τους, με στόχο να καθυστερήσουν την εισαγωγή των social media στις ζωές των παιδιών τους.

Καθώς δεν είναι FaceTime και τα ονόματα δεν εμφανίζονται σε κάποια οθόνη, τα παιδιά μαθαίνουν την τηλεφωνική εθιμοτυπία όταν κάνουν κλήσεις και λένε επίσημα ποιοι είναι και με ποιον θέλουν να μιλήσουν.

Με τη χρήση των σταθερών τηλεφώνων δεν υπάρχει απόσπαση προσοχής από την οθόνη και η επικοινωνία γίνεται πιο αυθεντική, διευκολύνοντας την κοινωνική ανάπτυξη.

Πρέπει να αποκτήσετε σταθερό τηλέφωνο;

Εξαρτάται, απαντούν οι επιστήμονες, οι οποίοι προτείνουν την κατάρτιση ενός σχεδίου για τα μέσα επικοινωνίας με βάση τις προτεραιότητες και τις συνθήκες της κάθε οικογένειας.

Σκεφτείτε πράγματα όπως το τι θέλουν τα παιδιά σας να αποκομίσουν από τη χρήση των μέσων επικοινωνίας, τις ευπάθειές τους και την κοινωνική τους κατάσταση.

Τα σταθερά τηλέφωνα μπορούν να είναι ένας τρόπος να καλλιεργήσετε περισσότερη ανεξαρτησία στα παιδιά, προστατεύοντάς τα ταυτόχρονα από τα κοινωνικά μέσα και το διαδίκτυο.

Ωστόσο, η χρήση σταθερών τηλεφώνων δεν θα δώσει στα παιδιά σας τις δεξιότητες που χρειάζονται για να είναι ασφαλή και έμπειρα όταν αργότερα συνδεθούν στο διαδίκτυο.

Χρειάζεστε ένα σχέδιο για την ανάπτυξη αυτής της τεχνογνωσίας. Μπορείτε να ξεκινήσετε με συζητήσεις σχετικά με αυτά που πρέπει να γνωρίζουν.

Επίσης, παρακολουθήστε τα περισσότερο και θέστε περισσότερους κανόνες από την αρχή, όταν αποκτήσουν smartphone.

Αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε σταθερά τηλέφωνα για να καθυστερήσετε τη χρήση των κοινωνικών μέσων από το παιδί σας, ίσως χρειαστεί να ενημερώσετε τους γονείς ή τους κηδεμόνες των φίλων του παιδιού σας.

Αν οι φίλοι του παιδιού σας δεν έχουν σταθερά τηλέφωνα, θα είναι πιο δύσκολο για το παιδί σας να διατηρήσει τις κοινωνικές του σχέσεις με αυτόν τον τρόπο.

Το μυστήριο με τους ανθρώπους που τους αρκούν μόνο 4 ώρες ύπνου

Το μυστήριο με τους ανθρώπους που τους αρκούν μόνο 4 ώρες ύπνου

Ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη. Αποτελεί θεμελιώδη βιολογική λειτουργία και είναι απαραίτητος για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου, τη μνήμη, τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος, την απομάκρυνση τοξινών.

Όπως επισημαίνει το Εθνικό Ινστιτούτο Νευρολογικών Διαταραχών και Εγκεφαλικών Επεισοδίων (NINDS) των ΗΠΑ, ο ποιοτικός ύπνος είναι εξίσου απαραίτητος για την επιβίωση όπως η τροφή και το νερό. Η έλλειψη ή η κακή ποιότητα ύπνου δυσκολεύει τη συγκέντρωση και αυξάνει τον κίνδυνο προβλημάτων υγείας, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο διαβήτης, η κατάθλιψη και η παχυσαρκία.

Σύμφωνα με τους ειδικούς του NINDS, η ανάγκη και τα πρότυπα ύπνου αλλάζουν με την ηλικία, ενώ δεν υπάρχει μια ιδανική διάρκεια ύπνου για όλους. Τα νεογνά και τα βρέφη μπορεί να κοιμούνται έως και 16-18 ώρες ημερησίως, γεγονός που συμβάλλει στην ανάπτυξή τους, ιδίως του εγκεφάλου. Τα μεγαλύτερα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται κατά μέσο όρο περίπου 9,5 ώρες ύπνου τη νύχτα, ενώ οι περισσότεροι ενήλικες 7-9 ώρες.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, οι επαγγελματικές απαιτήσεις, ακόμα και η συνεχής πρόσβαση σε ψυχαγωγία και ψηφιακά μέσα, όμως, οδηγούν πολλούς ανθρώπους σε χρόνια στέρηση ύπνου. Αν και αρκετοί θεωρούν ότι μπορούν να «αναπληρώσουν» τον χαμένο ύπνο κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτό συχνά δεν αρκεί για την πλήρη αποκατάσταση των βιολογικών και γνωστικών επιπτώσεων της έλλειψης ύπνου.

Γιατί κάποιοι κοιμούνται 4-6 ώρες

Παρότι η διάρκεια κι η ποιότητα του ύπνου καθορίζονται από πολλούς παράγοντες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν όσοι όχι μόνο δεν κοιμούνται 8 ώρες, αλλά λειτουργούν φυσιολογικά με πολύ λιγότερο χρόνο ξεκούρασης. Ο φαινότυπος του βραχέως ύπνου, στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται ως Short Sleeper Syndrome (SSS), αφορά σε εκείνους που παρότι κοιμούνται ελάχιστες ώρες σε σύγκριση με την πλειονότητα των ανθρώπων, δεν εμφανίζουν τις αρνητικές συνέπειες της στέρησης ύπνου.

Το φαινόμενο διαφέρει τόσο από την αϋπνία όσο και από τη χρόνια στέρηση ύπνου, καθώς δεν συνοδεύεται από υπνηλία, γνωστική έκπτωση ή κινδύνους για την υγεία. Αντίθετα, μοιάζει φυσιολογική λειτουργία, παρότι σπάνια, και σχετίζεται με συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις και ιδιαίτερους μηχανισμούς ρύθμισης του ύπνου. Τα άτομα αυτά κοιμούνται συνήθως 4-6 ώρες, χωρίς να νιώθουν κόπωση μέσα στην ημέρα. Διατηρούν φυσιολογική υγεία και υψηλή απόδοση, γι’ αυτό και το φαινόμενο δε θεωρείται διαταραχή.

Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα επικεντρώνεται κυρίως στη γενετική βάση του φαινοτύπου. Μεταλλάξεις σε γονίδια όπως DEC2, ADRB1, NPSR1 και GRM1 έχουν συσχετιστεί με τον φυσικό βραχύ ύπνο, ενώ πρόσφατες μελέτες αναδεικνύουν και τον ρόλο άλλων γονιδίων στη ρύθμιση της διάρκειας και της ποιότητας του ύπνου.

Πόσο συχνό είναι το φαινόμενο;

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μόλις το 1-3% του πληθυσμού εμφανίζει αυτή την τάση, αν και η ακριβής συχνότητα είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί περίπου 50 οικογένειες με σχετικές γενετικές μεταλλάξεις. Τα μέλη τους συνήθως κοιμούνται λιγότερες ώρες, ξυπνούν φυσικά χωρίς ξυπνητήρι, αποκοιμούνται εύκολα και διατηρούν υψηλά επίπεδα ενέργειας.

Πολλοί έχουν απαιτητικό πρόγραμμα, έντονες δραστηριότητες, συχνά εμφανίζουν υψηλή αντοχή στον πόνο και αναφέρουν ότι δεν χρειάζονται καφεΐνη για να παραμείνουν σε εγρήγορση. Με λίγα λόγια, δείχνουν γενετικά προγραμματισμένοι να κοιμούνται μόνο 4-6 ώρες, αποδεικνύοντας ότι η ποιότητα και όχι η ποσότητα έχει σημασία.

Επιστημονικές ανακαλύψεις

Η πρώτη σημαντική ανακάλυψη έγινε το 2009 από την ομάδα της Γινγκ-Χούι Φου από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, όταν εντοπίστηκε μετάλλαξη στο γονίδιο DEC2, η οποία σχετίζεται με μειωμένη ανάγκη ύπνου, καθώς επηρεάζει τη ρύθμιση των κιρκάδιων ρυθμών και τη διάρκεια του ύπνου. Τα άτομα με τη μετάλλαξη αυτή κοιμούνται περίπου 6 ώρες ή λιγότερο και διατηρούν φυσιολογική γνωστική λειτουργία.

Στη συνέχεια, εντοπίστηκαν και άλλες γενετικές παραλλαγές. Μεταξύ αυτών, η μετάλλαξη στο γονίδιο ADRB1, η οποία φαίνεται να επηρεάζει τη δραστηριότητα νευρωνικών κυκλωμάτων που σχετίζονται με την εγρήγορση, οδηγώντας σε μικρότερη ανάγκη ύπνου και αυξημένη ανθεκτικότητα στη στέρησή του. Επιπλέον, μεταλλάξεις στο γονίδιο NPSR1 έχουν συνδεθεί με μειωμένη διάρκεια ύπνου και ταχύτερη επαναφορά έπειτα από στέρηση ύπνου, ενώ σχετίζονται και με καλύτερη μνήμη.

Συνολικά, τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η διάρκεια του ύπνου δεν καθορίζεται μόνο από τον τρόπο ζωής, αλλά και από βιολογικούς και γενετικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν την ανάγκη για ξεκούραση. Η κατανόηση του συνδρόμου φυσικού βραχέος ύπνου μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βαθύτερη διερεύνηση της φυσιολογίας του ύπνου και να ανοίξει νέους δρόμους για την αντιμετώπιση διαταραχών, όπως η αϋπνία.

Οι πλούσιοι δεν δίνουν: Ο μύθος της φιλανθρωπίας των δισεκατομμυριούχων καταρρέει

Οι πλούσιοι δεν δίνουν: Ο μύθος της φιλανθρωπίας των δισεκατομμυριούχων καταρρέει

Στο μυαλό των περισσότερων ανθρώπων ο υπερβολικός πλούτος και η φιλανθρωπία είναι έννοιες ταυτόσημες. Όταν κάποιοι πετυχαίνουν και συσσωρεύουν αγαθά που δεν φτάνουν ούτε δέκα ζωές για να τα ξοδέψουν, θεωρείται αυτονόητο να νοιαστούν και για τους γύρω τους. Πολλοί το κάνουν, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό που θα περίμενε κανείς.

Ο Έλον Μασκ, ο πλουσιότερος άνθρωπος στον πλανήτη με περιουσία που εκτιμάται σε 780 δισεκ. δολάρια, έχει δωρίσει λιγότερα από 500 εκατ. δολάρια στην ζωή του, δηλαδή το 0,06% της περιουσίας του.

Η σχέση ανάμεσα στον πλούτο και τη γενναιοδωρία αποδεικνύεται ότι είναι πιο περίπλοκη απ’ όσο τη σκεφτόμαστε. Τα τελευταία χρόνια διάφορες έρευνες, με πιο πρόσφατη αυτή του έγκριτου Forbes, δείχνουν ότι παρά την εκρηκτική αύξηση των περιουσιών, οι πλουσιότεροι

Αμερικανοί δεν είναι απαραίτητα οι πιο γενναιόδωροι, όταν η συζήτηση πηγαίνει στις χορηγίες και κάθε είδους φιλανθρωπικές δωρεές. Αυτή η ασυνέπεια μεταξύ τεράστιου πλούτου και συγκριτικά περιορισμένης δωρεάς φέρνει στο προσκήνιο βαθύτερα ερωτήματα για το ρόλο του υπερπλούτου στην κοινωνία και για την ηθική της φιλανθρωπίας.

Τα στοιχεία από τα δεδομένα

Oι 25 πιο «γενναιόδωροι» φιλάνθρωποι στις ΗΠΑ είχαν προσφέρει συνολικά περίπου 241 δισεκατομμύρια δολάρια σε δωρεές μέχρι το τέλος του 2024. Όμως, την ίδια στιγμή, o πλούτος που μάζεψαν αυτοί οι άνθρωποι είχε αυξηθεί πολύ ταχύτερα από ό,τι αυτά που έδωσαν. Η αύξηση στον πλούτο τους μέσα σε έναν χρόνο ήταν περίπου 18,5%, ενώ η αύξηση στα ποσά που δόθηκαν σε φιλανθρωπίες αισθητά μικρότερη (14%).

Η διαφορά μοιάζει μικρή, αλλά είναι ακόμη πιο ανομοιόμορφη αν εξετάσει κανείς τα στοιχεία σε βάθος. Η έρευνα υπολογίζει ότι συνολικά, η συνολική φιλανθρωπία των πλουσιότερων Αμερικανών αντιστοιχεί μόλις στο 4,6% της συνολικής τους περιουσίας. Τούτο είναι μια σημαντική μείωση από το 5% του προηγούμενου έτους, παρά το γεγονός ότι οι ίδιοι κέρδισαν περισσότερο πλούτο από ποτέ άλλοτε. Επιπλέον, σχεδόν τα τρία τέταρτα αυτών των μεγιστάνων έχουν δώσει λιγότερο από 5% της περιουσίας τους. Και το 40% έχει δώσει λιγότερο από 1% του συνολικού τους πλούτου.

Αυτό το παράδοξο, να είναι κάποιος απίστευτα πλούσιος αλλά όχι ιδιαίτερα γενναιόδωρος, έχει πολλούς αποδέκτες εδώ και χρόνια. Ο Έλον Μασκ, μακράν ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου με περιουσία που εκτιμάται σε 780 δισεκ. δολάρια, έχει δωρίσει λιγότερα από 500 εκατ. δολάρια στην ζωή του, δηλαδή το 0,06% της περιουσίας του. Ο Λάρι Πέιτζ, ο μεγιστάνας της Google, σίγουρα δεν το… έχει με τις φιλανθρωπίες, το ποσό που έχει δωρίσει περιορίζεται σε περίπου 100 εκατ. δολάρια, μια σταγόνα 0,03% των 270 δισεκ. δολαρίων που έχει συσσωρεύσει.

Ο Λάρι Έλισον της Oracle έχει δωρίσει περίπου το 1 δισεκατομμύριο δολάρια από τα 241 δισεκ. δολάρια που βρίσκονται στην κατοχή του. Ο Τζένσενγκ Χουάνγκ της NVIDIA έχει προσφέρει σε φιλανθρωπίες «μόλις» 200 εκατ. δολάρια από τα 162 δισεκ. δολάρια που έχει μαζέψει. Όπως καταλαβαίνει κανείς, τα ποσά σε απόλυτους αριθμούς μπορεί να φαίνονται μεγάλα, αλλά στην ουσία είναι… ψίχουλα σε σχέση με τα όσα έχουν στην κατοχή τους.

Στην ουσία, ο μόνος που συστηματικά προσφέρει διψήφιο ποσοστιαίο νούμερο του ετήσιου πλούτου του είναι ο Ουόρεν Μπάφετ. Έχει δωρίσει πάνω από 60 δισεκατομμύρια δολάρια κατά τη διάρκεια της ζωής του, περίπου το 30% της περιουσίας του, και συνεχίζει να ενισχύει φιλανθρωπικά προγράμματα με απόλυτα θεσμοθετημένο τρόπο.

Πώς εξηγείται όμως αυτή η ανισότητα μεταξύ πλούτου και φιλανθρωπίας;

Μια απλή και μάλλον ψυχρή εξήγηση είναι ότι ο πλούτος, από τη φύση του, έχει πολλούς τρόπους να παράγει και να αναπαράγει ακόμα περισσότερο πλούτο. Οι επενδύσεις σε επιχειρήσεις, μετοχές και χρηματοπιστωτικά προϊόντα αυξάνουν τον πλούτο πολύ πιο γρήγορα από ό,τι η μέση φιλανθρωπική δέσμευση μπορεί να «καταναλώσει».

Παράλληλα, οι μεγάλες δωρεές συχνά συνδέονται με την απαλλαγή από τη φορολογία. Οι δωρητές μπορούν να εξοικονομήσουν σημαντικές ποσότητες φόρων όταν προσφέρουν σε ιδρύματα και οργανισμούς, καθιστώντας έτσι τη φιλανθρωπία μέρος της οικονομικής στρατηγικής τους, όχι απαραίτητα μόνο «ηθική υποχρέωση». Αυτή η διάσταση μπορεί να αλλάξει τον χαρακτήρα της έννοιας της φιλανθρωπίας. Πρακτικά, το να προσφέρεις στοχευμένα μπορεί να λειτουργήσει και σαν εργαλείο φορολογικής και πολιτικής στρατηγικής.

Το γενικό συμπέρασμα παραμένει: η φιλανθρωπία δεν είναι ενσωματωμένη στον πλούτο, τουλάχιστον όχι στον βαθμό που νομίζουμε. Ο πλούτος μπορεί να πολλαπλασιαστεί με μεγάλη ευκολία, αλλά το να μοιραστεί κάποιος είναι κάτι διαφορετικό. Αποτελεί μια εσωτερική ανάγκη περισσότερο, την οποία έχει κάποιος ή δεν έχει. Κι αν δεν την έχει, δύσκολα την αποκτά στην πορεία, όσα πλούτη κι αν μαζέψει.

Οι ζάπλουτοι δίνουν ψίχουλα για φιλανθρωπίες
*Πηγή: Forbes

 

Ιατρική διάγνωση πρώτα στο Google και μετά -αν χρειαστεί- στο γιατρό

Ιατρική διάγνωση πρώτα στη Google και μετά -αν χρειαστεί- στο γιατρό

Ας είμαστε ειλικρινείς. Δεν υπάρχει ενήλικας που να μην έχει ελέγξει κάποιο σύμπτωμα υγείας στο ίντερνετ. Αρκεί να πληκτρολογήσει κανείς τις ενοχλήσεις για να εμφανιστούν εκατοντάδες διαφορετικά αποτελέσματα.

Από απλές συμβουλές μέχρι επιστημονικά άρθρα, ο όγκος των πληροφοριών για ζητήματα υγείας στο διαδίκτυο είναι τεράστιος, αλλά συχνά συνοδεύεται από προκλήσεις: Η αξιοπιστία των πηγών μπορεί να αμφισβητείται, οι πληροφορίες μπορεί να είναι αντιφατικές, η αναζήτηση μπορεί να προκαλέσει άγχος ή φόβο.

Παρ’ όλα αυτά, η τάση είναι ξεκάθαρη. Η ψηφιακή αναζήτηση έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας για μεγάλη μερίδα των χρηστών του διαδικτύου.

Είτε πρόκειται για έναν επίμονο πονοκέφαλο, ένα εξάνθημα, μια ενόχληση στο στήθος, η εύκολη λύση είναι μια μηχανή αναζήτησης και όχι ένα τηλεφώνημα στο γιατρό. Αυτό τουλάχιστον αποκαλύπτουν διεθνείς μελέτες που επιβεβαιώνουν την τάση.

Πρώτα το διαδίκτυο και μετά το νοσοκομείο

Πιο συγκεκριμένα, πρόσφατη μελέτη που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο Κορνέλ στις ΗΠΑ, έδειξε ότι περίπου 1 στους 3 ενήλικες αναζητούν διαδικτυακά συμβουλές υγείας πριν επισκεφθούν το τμήμα επειγόντων περιστατικών.

Οι περισσότεροι από αυτούς που ψάχνουν πληροφορίες είναι νεότεροι, με καλύτερη εκπαίδευση και υγεία, και χρησιμοποιούν γενικές μηχανές αναζήτησης για συμπτώματα.

Παρότι το διαδίκτυο μπορεί να δώσει μια πρώτη εικόνα σχετικά με τα συμπτώματα, περίπου το 75% των χρηστών συναντά ανακριβείς ή ελλιπείς πληροφορίες.

Η αναζήτηση πριν από την επίσκεψη σχετίστηκε με διαφοροποιήσεις στην ιατρική φροντίδα, καθώς όσοι ανέτρεξαν στο Google ή σε άλλη μηχανή αναζήτησης ήταν λιγότερο πιθανό να υποβληθούν σε εξετάσεις, να λάβουν φαρμακευτική αγωγή ή να μην ακολουθήσουν ιατρικές συμβουλές.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν πως ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων βασίζεται σε όσα διαβάζει, με πιθανές συνέπειες για την υγεία.

Οφέλη αλλά και επιπτώσεις

Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of American College Health σχετικά με την online αναζήτηση πληροφοριών για την ψυχική υγεία, έδειξε ότι αύξησε τη γνώση των φοιτητών που συμμετείχαν, ενίσχυσε την κατανόηση σχετικά με τις θεραπείες και μείωσε ορισμένα στερεότυπα γύρω από τα ψυχικά νοσήματα.

Ωστόσο, μείωσε την πρόθεση ορισμένων συμμετεχόντων να απευθυνθούν σε επαγγελματία για ζητήματα που αφορούσαν τους ίδιους, υποδηλώνοντας ότι η ευρεία πρόσβαση σε πληροφορίες δεν αντικαθιστά, αλλά αλλάζει την προσέγγιση στην αναζήτηση βοήθειας.

Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, πως οι διαδικτυακές αναζητήσεις πληροφοριών για την ψυχική υγεία μπορούν να ενισχύσουν τις γνώσεις γύρω από τέτοια ζητήματα.

Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι τα πανεπιστήμια μπορούν να αξιοποιήσουν το διαδίκτυο για να διευκολύνουν την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας.

Μηχανές αναζήτησης, αλλά και μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Επισκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Journal of Medical Internet Research ανάλυσε τη συμπεριφορά νεαρών ενηλίκων 18-30 ετών, γύρω από την αναζήτηση πληροφοριών υγείας στο διαδίκτυο, δίνοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς χρησιμοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες για θέματα υγείας.

Ανάμεσα στα ευρήματα προκύπτει ότι με τη χρήση του κινητού τηλεφώνου και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι νέοι ενήλικες στρέφονται ολοένα περισσότερο σε ψηφιακές πλατφόρμες για περιεχόμενο που σχετίζεται με την υγεία.

Στην κορυφή βρίσκονται οι γενικές μηχανές αναζήτησης και οι ιστότοποι υγείας, ενώ ακολουθούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρμογές που αυξάνουν σταδιακά τη δημοτικότητά τους.

Οι χρήστες εμπιστεύονται το μέσο και αξιοποιούν την πληροφορία σύμφωνα με την αξιοπιστία του, το σχεδιασμό του, την γλώσσα και τις λειτουργίες.

Οι ερευνητές επισημαίνουν πως υπάρχουν κενά στη βιβλιογραφία για το πώς αυτές οι συμπεριφορές επηρεάζουν την τελική λήψη αποφάσεων για την υγεία. Τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη, ιδίως σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να διερευνηθεί η αλληλεπίδραση των χρηστών με τέτοιου είδους εργαλεία σχετικά με ζητήματα υγείας.

Η τάση παρατηρείται και στην Ελλάδα

Η αναζήτηση πληροφοριών υγείας στο διαδίκτυο αποτελεί πλέον συνηθισμένη πρακτική και στην Ελλάδα, με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά ηλικιακή ομάδα. Σύμφωνα με στοιχεία από το Statista και την Eurostat, ένα μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων χρηστών του διαδικτύου αναζητά πληροφορίες για θέματα υγείας, επιβεβαιώνοντας την παγκόσμια τάση προς την «ψηφιακή υγεία».

Ειδικότερα, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι νεότερες ηλικίες εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά αναζήτησης, καθώς είναι περισσότερο εξοικειωμένες με τις ψηφιακές τεχνολογίες και τις διαδικτυακές πηγές πληροφόρησης.

Αντίθετα, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, παρότι αυξάνουν σταδιακά τη χρήση του διαδικτύου, εξακολουθούν να βασίζονται περισσότερο σε επαγγελματίες υγείας για πληροφορίες και συμβουλές.

Συνολικά, εκτιμάται ότι σε ποσοστό 51,13% οι Έλληνες αναζητούν πληροφορίες σχετικές με την υγεία, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία της ψηφιακής ενημέρωσης αλλά και την ανάγκη για αξιόπιστες πηγές.

Ιστορικό υψηλό πάντως, σε ποσοστό 59,64%, καταγράφηκε τον Δεκέμβριο του 2024, ενώ το πιο χαμηλό ποσοστό (10%) αποτυπώθηκε τον Δεκέμβριο του 2008.

Αξιόπιστη και η τεχνητή νοημοσύνη για πολλούς

Από μελέτη του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια προκύπτει ότι ακόμα και η τεχνητή νοημοσύνη εκτιμάται ως αξιόπιστη για πολλούς ενήλικες στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 63% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι οι πληροφορίες υγείας που παρέχονται από συστήματα AI είναι τουλάχιστον «κάπως αξιόπιστες», γεγονός που υποδηλώνει ότι η εμπιστοσύνη σε αυτές τις ψηφιακές πηγές αυξάνεται.

Παράλληλα, το 75% όσων αναζητούν πληροφορίες υγείας στο διαδίκτυο αναφέρουν ότι οι απαντήσεις που παράγονται από την τεχνητή νοημοσύνη τους παρέχουν «μερικές φορές» (45%) ή «συχνά ή περισσότερο» (31%) την απάντηση που χρειάζονται.

Ωστόσο, η έρευνα αποτυπώνει και επιφυλάξεις: σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες (49%) εκφράζουν αμφιβολία για τη χρήση τέτοιων εργαλείων από ιατρικό προσωπικό.

 

Οι 5 κατηγορίες επαγγελμάτων που μπορεί να σωθούν από την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Οι 5 κατηγορίες επαγγελμάτων που μπορεί να σωθούν από την επέλαση του AI

Δυσοίωνο είναι το μέλλον για σχεδόν όλα τα επαγγέλματα από την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με τον ειδικό στην Επιστήμη Πληροφορικής, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Λουίσβιλ και συγγραφέα, Ρόμαν Γιαμπόλσκι. Ο Λετονός επιστήμονας -γνωστός για τη μελέτη του σχετικά με την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης και τον κυβερνοχώρο- εκτιμά ότι οι περισσότερες θέσεις εργασίας είναι πιθανό να εξαφανιστούν μέσα στα επόμενα χρόνια.

Μιλώντας στην εκπομπή Diary of a CEO, ο Γιαμπόλσκι προέβλεψε ότι η πλειονότητα των επαγγελμάτων θα αυτοματοποιηθεί και τόνισε ότι «δεν υπάρχει plan B». Αναφερόμενος ειδικά στους επαγγελματίες οδηγούς, ο ειδικός εξήγησε ότι τη στιγμή που ήδη κυκλοφορούν οχήματα αυτόνομης οδήγησης, οι εργαζόμενοι στο χώρο δεν θα έχουν δυνατότητα απορρόφησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο επιστήμονας επισημαίνει πως τα επίπεδα ανεργίας που θα καταγραφούν «δεν θα τα έχουμε ξαναδεί». Όπως είπε, «δεν υπάρχει εργασία που να μην μπορεί να αυτοματοποιηθεί» και τόνισε ότι «αυτό δεν έχει ξανασυμβεί. Όλες οι εφευρέσεις που είχαμε προηγουμένως ήταν ένα είδος εργαλείου για να κάνουμε κάτι».

Ακόμη και η δημιουργική εργασία και οι θέσεις στα μέσα ενημέρωσης θα επηρεαστούν, με τον ειδικό να επισημαίνει πως οι παρουσιαστές δε θα χρειάζονται σε λίγο καιρό, αφού τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης είναι ταχύτερα, ακριβέστερα και βασίζονται σε δεδομένα. Οι επιπτώσεις αναμένονται σοβαρές, όχι μόνο σε οικονομικό ή βιοποριστικό επίπεδο, αλλά και σε ποιοτικό. Πώς θα γεμίζει την ημέρα του ένας άνθρωπος η θέση του οποίου έχει αντικατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη; Πώς η έλλειψη σκοπού μπορεί να τον επηρεάσει, πώς θα διαμορφωθεί η κοινωνία, ποια θα είναι τα ποσοστά εγκληματικότητας ή η αύξηση στις εγκυμοσύνες; Οι κυβερνήσεις δε διαθέτουν προγράμματα ειδικά διαμορφωμένα για μια συνθήκη με ανεργία που αγγίζει το 99%, πρόσθεσε.

Το σημαντικότερο ζήτημα

Σύμφωνα με τον ειδικό, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η αδυναμία πρόβλεψης και ποιες ακριβώς θα είναι οι δυνατότητες ενός συστήματος εξυπνότερου από τον άνθρωπο. Οι αλλαγές, εικάζει, θα φανούν άμεσα, ήδη από το 2030, έτος στο οποίο ο Γιαμπόλσκι προβλέπει την μεγαλύτερη παρουσία ρομπότ, τα οποία θα έχουν αναπτύξει ικανότητες για να ανταγωνιστούν τον άνθρωπο σε πολλούς τομείς. Δεν απέκλεισε ακόμα και χειρονακτικές εργασίες, όπως εκείνη του υδραυλικού, να αντικατασταθούν από ανθρωποειδή.

Έως το 2045, η κοινωνία μπορεί να περάσει από ένα τεχνολογικό σημείο χωρίς επιστροφή, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη θα εξελίσσεται σε τέτοιο ρυθμό που ο άνθρωπος δεν θα μπορεί πια να κατανοήσει και να ελέγξει. Σαν παράδειγμα έθεσε την εξέλιξη της τεχνολογίας των κινητών τηλεφώνων. Αν περίπου κάθε χρόνο κυκλοφορεί ένα νέο μοντέλο μιας εταιρίας, τι θα συμβεί όταν η διαδικασία ανάπτυξης της συσκευής αυτοματοποιηθεί; Είναι πιθανό κάθε τρεις, έξι μήνες, ή ακόμα κάθε εβδομάδα, ώρα και λεπτό να αναπτύσσεται ένα νέο μοντέλο. «Πόσα από αυτά ένας άνθρωπος μπορεί να παρακολουθεί σε μια ημέρα;», διερωτήθηκε. Σε ερώτηση του παρουσιαστή, Στίβεν Μπάρτλετ, αν μπορεί το σύστημα απλώς να βγει από την πρίζα, απάντησε ότι το πιθανότερο είναι το ίδιο το σύστημα να «βγάλει από την πρίζα» τον άνθρωπο πριν εκείνος καταφέρει να το απενεργοποιήσει.

Ποια τα επαγγέλματα που μπορεί να σωθούν

Υπάρχουν, όμως, κατηγορίες επαγγελμάτων που μπορούν να επιβιώσουν. Ανάμεσα σε αυτές, εργασίες που περιέχουν αλληλεπίδραση με ανθρώπους και όχι μηχανές, παρότι θα είναι ικανές

  • Οι λογιστές θα μπορούσαν να συνεχίσουν να εργάζονται, αλλά μόνο για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα και επιθυμούν να αναθέσουν τα οικονομικά τους σε άνθρωπο. Ο δισεκατομμυριούχος Γουόρεν Μπάφετ, δε θα στρεφόταν στην τεχνητή νοημοσύνη, αλλά θα προτιμούσε έναν άνθρωπο για αυτή την δουλειά.
  • Όσοι κατασκευάζουν χειροποίητα, υψηλής αξίας προϊόντα, ή παρέχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες θα μπορούσαν να συνεχίσουν να εργάζονται στον τομέα τους, αν και όπως είπε ο Γιαμπόλσκι, για ένα πολύ μικρότερο τμήμα αγοράς.
  • Επαγγέλματα που απαιτούν γνώση της ανθρώπινης εμπειρίας, όπως σύμβουλοι ψυχικής υγείας που γνωρίζουν τι σημαίνει ενσυναίσθηση, συναισθηματική νοημοσύνη και πολύπλοκες διαπροσωπικές σχέσεις. Οι άνθρωποι είναι πολύ πιο πιθανό να εμπιστευτούν ανθρώπους που έχουν βιώσει εμπειρίες παρά έναν αλγόριθμο.
  • Όσοι γνωρίζουν πώς να ρυθμίσουν ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Δε θα αποκλειστεί ο άνθρωπος από όλες τις διαδικασίες, επομένως θα χρειαστούν άτομα τα οποία θα εποπτεύουν την τεχνητή νοημοσύνη.
  • Όσοι γνωρίζουν πώς λειτουργεί η τεχνητή νοημοσύνη και μπορούν να εξηγήσουν σε άλλους πώς να τη χρησιμοποιήσουν.
Τyrian Purple: Το πιο ακριβό χρώμα του κόσμου κοστίζει 4.000 δολάρια το γραμμάριο

Τyrian Purple: Το πιο ακριβό χρώμα του κόσμου κοστίζει 4.000 δολάρια το γραμμάριο

Ο κόσμος των χρωμάτων είναι γεμάτος συμβολισμούς. Λίγα απ’ αυτά, όμως, έχουν το μυστήριο, τη δύναμη και την σπουδαιότητα που συνόδευαν το Τyrian purple, που είναι πιο γνωστό στην ελληνική παράδοση ως «αυτοκρατορική πορφύρα». Για πολλούς αιώνες αυτό το χρώμα υπήρξε το σύμβολο της απόλυτης εξουσίας και του πλούτου. Ήταν, μάλιστα, τόσο συγκεκριμένο, που απαγορευόταν να το φορούν οι κοινή θνητοί.

Ο μύθος

Η ανακάλυψή αυτού του χρώματος χάνεται στα πέρατα των αιώνων και συνδέεται με τον ημίθεο Ηρακλή. Αυτός ήταν που, στη διάρκεια μιας παραθαλάσσιας περιπλάνησης στη Μέση Ανατολή, είχε μαζί του τον σκύλο του που άθελά του δάγκωσε ένα σαλιγκάρι Murex στην άμμο. Το στόμα του σκύλου βάφτηκε με μια βαθιά μοβ απόχρωση, και αυτό ενέπνευσε τον Ηρακλή να ζητήσει ένα ένδυμα αυτού του χρώματος. Κι επειδή το σαλιγκάρι βρέθηκε κοντά στην αρχαία πόλη της Τύρου, επικράτησε από τότε και διεθνώς να ονομάζεται «tyrian purple», δηλαδή μωβ της Τύρου.

Η πραγματικότητα

Η αληθινή ιστορία όμως ήταν πολύ πιο επίπονη. Το Tyrian purple δεν ήταν βαφή που φτιαχνόταν με μίξη κόκκινου και μπλε ή με κάποιο απλό φυσικό υλικό. Έβγαινε από το βλεννώδες υγρό που εκκρίνονταν από την υποβραγχιακή αδένα συγκεκριμένων ειδών σαλιγκαριών της οικογένειας Muricidae. Σαλιγκάρια όπως τα Bolinus brandaris, τα Hexaplex trunculus και τα Stramonita haemastoma, που βρίσκονται στα νερά της ανατολικής Μεσογείου, αποτέλεσαν επί αιώνες την πρώτη ύλη για την κατασκευή αυτού του φυσικού χρώματος.

Ολόκληρη η παραγωγή ήταν αργή, δύσκολη και πολύ δυσάρεστη, διότι τα σαλιγκάρια στον ήλιο εξέπεμπαν μια πολύ έντονη μυρωδιά. Οι εργαζόμενοι έπρεπε να συλλέξουν χιλιάδες (ακόμη και δεκάδες χιλιάδες) από αυτά τα μικρά σαλιγκάρια, να τα σπάσουν για να πάρουν την αδένα, και να αφήσουν το υλικό να ζυμωθεί και να οξειδωθεί στον ήλιο ή σε μεγάλα δοχεία. Καθώς η ουσία αντιδρούσε με το φως και τον αέρα, άλλαζε χρώματα. Από το αρχικό κιτρινωπό σε πράσινο, σε μπλε και τελικά στη βαθιά κόκκινη-μωβ απόχρωση που ήταν τόσο περιζήτητη.

Δεν ήταν απλά η σπανιότητα των σαλιγκαριών που έκαναν τη βαφή τόσο ακριβή, αλλά ο συνδυασμός της τεχνικής, της εργασίας και της ποσότητας που απαιτούνταν για να παραχθεί ακόμα και μια μικρή ποσότητα. Εκτιμήσεις από μελετητές της αρχαιότητας δείχνουν ότι χρειάζονταν περισσότερα από 10.000 σαλιγκάρια για να παραχθεί μόλις 1 γραμμάριο αυτής της βαφής, αρκετό μόνο για να βάψει μόλις μια λωρίδα ενός ενδύματος σε έντονη απόχρωση.

Αυτή η δυσκολία και η σπανιότητα είχαν ένα απτό αποτέλεσμα στην αξία της. Το Tyrian purple ήταν τόσο περιζήτητο που, σύμφωνα με μια διαταγή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Διοκλητιανού το 301 μ.Χ., μια λίβρα βαμμένου μαλλιού με πορφύρα τιμολογούνταν όσο τρεις λίβρες χρυσού στην αξία των ημερών εκείνων. Στη σημερινή η τιμή αντιστοιχεί σε δεκάδες χιλιάδες δολάρια.

Ενα χρώμα-θρύλος

Η υψηλή τιμή δεν ήταν φαινομενική, αλλά βαθιά ριζωμένη στην κοινωνική και πολιτική δομή των αρχαίων πολιτισμών. Στους Ρωμαίους π.χ. υπήρχαν νόμοι που απαγόρευαν τη χρήση της πορφύρας σε όλους εκτός από τον αυτοκράτορα ή συγκεκριμένα υψηλά πρόσωπα. Η λέξη «πορφυρογέννητος», που χρησιμοποιήθηκε αργότερα στην ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας για να περιγράψει έναν διάδοχο που γεννήθηκε εντός της αυτοκρατορικής οικογένειας, σημαίνει κυριολεκτικά «γεννημένος μέσα στην πορφύρα».

Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής εξουσίας και την απώλεια των οργανωμένων βιομηχανιών παραγωγής, η τέχνη της παρασκευής της Tyrian purple σχεδόν εξαφανίστηκε. Για αιώνες μετά, η πραγματική τεχνική είχε χαθεί από τους περισσότερους τεχνίτες, και το βαθύ μωβ χρώμα έγινε θρύλος, αναφερόμενο σε αρχαία κείμενα και έργα τέχνης. Με την αναγέννηση των χρωμάτων και την επανάσταση των συνθετικών βαφών τον 19ο αιώνα, η ανάγκη για φυσική πορφύρα μειώθηκε, αλλά το όνομα και η φήμη της παρέμειναν.

Σήμερα, η παραγωγή πραγματικού Tyrian purple είναι εξαιρετικά περιορισμένη και εξίσου πολύ ακριβή. Όχι μόνο λόγω της διαδικασίας, αλλά και λόγω της νομοθεσίας για την προστασία των ειδών και της σπανιότητας των σαλιγκαριών Murex που έχουν απομείνει σε αυτές τις ζεστές θάλασσες.

Σύγχρονοι συλλέκτες και ιστορικοί έχουν αναβιώσει την παρασκευή της βαφής σε πολύ μικρές ποσότητες, και η πώλησή της σε εξειδικευμένες αγορές μπορεί να φτάσει περίπου 2.500–4.000 δολάρια ανά γραμμάριο ή ακόμα και περισσότερο, ανάλογα με την πιστότητα στην αρχαία μέθοδο παραγωγής και τη ζήτηση συλλεκτών και μουσείων.

Όπως ήταν άλλοτε τα ένδυμα ενός Ρωμαίου αυτοκράτορα, έτσι και σήμερα ένα γραμμάριο αυτής της βαφής κοσμεί τις συλλογές ως μια ιστορική περιουσία. Ένα χρώμα που συνδέει τον σύγχρονο κόσμο με τον αρχαίο.

Πόσο αμείβονται τα μέλη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας

Πόσο αμείβονται τα μέλη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας

Η βρετανική βασιλική οικογένεια παραμένει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα παγκοσμίως, ένας μακραίωνος θεσμός που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην παράδοση, τη δημόσια υπηρεσία και τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Στέμματα και τιάρες, παλάτια και ιστορικά κάστρα, τελετές και δημόσιες εμφανίσεις, συνθέτουν μια εικόνα εξωπραγματικά λαμπερή, ωστόσο η πραγματικότητα πίσω από τον θεσμό της βρετανικής μοναρχίας είναι πιο σύνθετη και σαφώς πιο γήινη απ’ όσο φανταζόμαστε.

Πέρα από τα ανάκτορα, τις θεσμικές υποχρεώσεις, τα προνόμια αλλά και το αυστηρό πρωτόκολλο, υπάρχει και μια λιγότερο συζητημένη αλλά εξίσου ενδιαφέρουσα πτυχή: πώς αμείβονται τα μέλη της μοναρχίας και από ποιες πηγές προέρχονται τα εισοδήματά τους.

Το οικονομικό πλαίσιο που καθορίζει πώς και πόσο αμείβονται τα μέλη της είναι συγκεκριμένο, αν και περίπλοκο, περιλαμβάνοντας ένα συνδυασμό ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων, κληρονομημένων κτήσεων και δημόσιων πόρων, που στηρίζουν τις επίσημες υποχρεώσεις τους.

Γεγονός είναι πως η συνολική περιουσία των βρετανών γαλαζοαίματων εκτιμάται σε δισεκατομμύρια. Παρότι δεν τους ανήκουν τα περιουσιακά στοιχεία του Στέμματος –όπως τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ– διαθέτουν ένα ιδιωτικό χαρτοφυλάκιο από ακίνητα, κοσμήματα, έργα τέχνης και άλλα πολύτιμα αγαθά, τα οποία διατηρούν την ατομική καθαρή τους αξία σε επίπεδα εκατομμυρίων.

Το Sovereign Grant και ο ρόλος του κράτους

Παράλληλα, υπάρχει το Sovereign Grant, το ετήσιο κονδύλι που χρηματοδοτείται από τους φορολογούμενους και χρησιμοποιείται για την κάλυψη των επίσημων υποχρεώσεων του εκάστοτε μονάρχη.

Αυτή η ετήσια κρατική χρηματοδότηση θεσπίστηκε το 2012, αντικαθιστώντας ένα παλαιότερο, λιγότερο σαφές σύστημα επιχορηγήσεων, με στόχο τη μεγαλύτερη διαφάνεια και το καθαρότερο πλαίσιο ως προς το τι πληρώνει το κράτος και τι όχι.

Έτσι, μέσω του Sovereign Grant, που προέρχεται από ένα ποσοστό των κερδών του Crown Estate (12% αυτή τη στιγμή), δηλαδή της τεράστιας βασιλικής ακίνητης περιουσίας, συντηρούνται τα ανάκτορα που χρησιμοποιούνται ενεργά, όπως το Μπάκιγχαμ, χρηματοδοτούνται επίσημες εμφανίσεις και ταξίδια, κρατικές δεξιώσεις και μισθοί του προσωπικού, όχι όμως τα προσωπικά έξοδα των μελών της βασιλικής οικογένειας.

Φημολογείται δε πως για το οικονομικό έτος 2026–2027 το Sovereign Grant αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 51 εκατομμύρια ευρώ.

Τα Δουκάτα και τα κληρονομικά έσοδα

Πέρα από το Sovereign Grant, ορισμένα μέλη της βασιλικής οικογένειας λαμβάνουν εισόδημα από τα «Duchies», κληρονομημένα Δουκάτα, εκτεταμένα κτηματικά σύνολα που αποφέρουν εκατομμύρια λίρες ετησίως.

Τα έσοδα αυτά καλύπτουν ιδιωτικές, επίσημες και φιλανθρωπικές δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες άλλων ενεργών μελών της μοναρχίας.

Το Duchy of Lancaster του βασιλιά Καρόλου, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται «κυρίως για την κάλυψη εξόδων που αφορούν άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας (πλην του ίδιου)», σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της μοναρχίας.

Βασιλιάς Κάρολος Γ΄

Ο Βρετανός μονάρχης είναι αυτός με τα πιο ανθηρά οικονομικά στη βασιλική οικογένεια. Η εκτιμώμενη καθαρή περιουσία του βασιλιά Καρόλου υπολογιζόταν σε 640 εκατομμύρια λίρες –περίπου 736 εκατομμύρια ευρώ– όταν οι Sunday Times δημοσίευσαν την 2025 Rich List.

Όσον αφορά τον μισθό του, το εισόδημα του βασιλιά από το Δουκάτο του Λάνκαστερ το 2025 ήταν 24,4 εκατομμύρια λίρες, ή περίπου 28 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του Δουκάτου.

Πρίγκιπας Γουίλιαμ

Όταν ο τίτλος του Πρίγκιπα Γουίλιαμ άλλαξε από «Δούκας του Κέιμπριτζ» σε «Πρίγκιπας της Ουαλίας» μετά την άνοδο του πατέρα του στο θρόνο το 2022, ο νέος διάδοχος του θρόνου κληρονόμησε επίσης το Δουκάτο της Κορνουάλης (Duchy of Cornwall).

Το εισόδημά του για το 2025 από το τεράστιο αυτό περιουσιακό asset ήταν οκταψήφιο, το ακριβώς μεγαλύτερο από αυτό του Καρόλου. Υπολογίζεται ότι αυτή η ακίνητη περιουσία δημιούργησε πλεόνασμα 22,9 εκατομμυρίων λιρών ή 26,3 εκατομμυρίων ευρώ, σύμφωνα με την ετήσια Έκθεση Ολοκληρωμένου Αντίκτυπου του Δουκάτου.

Πρίγκιπας Εδουάρδος, Δούκας του Κεντ

Κατέχοντας τον συγκεκριμένο τίτλο από τα 6 του χρόνια, ο σχεδόν 91 ετών πρίγκιπας Εδουάρδος, πρώτος ξάδερφος της Βασίλισσας Ελισάβετ Β’, είναι ένας από τους γηραιότερους εν ενεργεία γαλαζοαίματους.

Η χρηματοδότησή του προέρχεται απευθείας από το Civil List, τον θεσμό που αντικαταστάθηκε από το Sovereign Grant. Σύμφωνα με έρευνα του The Guardian το 2023, ο Εδουάρδος είχε λάβει συνολικά 18 εκατομμύρια λίρες σε επίσημες πληρωμές καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Άννα, Βασιλική Πριγκίπισσα

Το ίδιο ρεπορτάζ της Guardian υπολόγισε τις επίσημες πληρωμές της μοναχοκόρης της Ελισάβετ Β’ σε περίπου 16,6 εκατομμύρια λίρες ή 19,1 εκατομμύρια ευρώ.

Δεδομένου ότι αυτές οι πληρωμές πραγματοποιήθηκαν σε διάστημα 51 ετών, τα ετήσια έξοδα εργασίας της Άννας ανάγονται σε περίπου 364.000 ευρώ. Λαμβάνοντας υπόψη ότι έχει κάνει τις περισσότερες επίσημες εμφανίσεις από οποιοδήποτε άλλο εν ζωή μέλος της βασιλικής οικογένειας, η Βασιλική Πριγκίπισσα Άννα σίγουρα κερδίζει ενεργά το μερίδιο που της αναλογεί.

Πρίγκιπας Εδουάρδος, Δούκας του Εδιμβούργου

Ο πάντα χαμηλού προφίλ αδελφός της πριγκίπισσας Άννας και του βασιλιά Καρόλου έχει λάβει περίπου 6,5 εκατομμύρια λίρες από το 1982, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 184.300 ευρώ ετησίως για την κάλυψη των εξόδων εργασίας του.

Πρίγκιπας Χάρι, Δούκας του Σάσσεξ

Όσο παρέμενε εν ενεργεία μέλος της βασιλικής οικογένειας, ο Πρίγκιπας Χάρι χρηματοδοτούνταν από το Δουκάτο της Κορνουάλης και το Sovereign Grant.

Μετά την παραίτησή του από τα βασιλικά του καθήκοντα το 2020, σταμάτησε να λαμβάνει επίσημες πληρωμές, επιλέγοντας –όπως δήλωσε– την οικονομική ανεξαρτησία.

Άντριου Μαουντμπάτεν-Γουίντσορ

Ο πρώην πρίγκιπας Άντριου έλαβε, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Guardian, επίσημες πληρωμές συνολικού ύψους 12,9 εκατομμυρίων λιρών από το 1978 έως το 2019.

Μετά την παραίτησή του από τα βασιλικά καθήκοντα, σταμάτησε να λαμβάνει πληρωμές από το Sovereign Grant.

 

Ωμή τροφή για κατοικίδια – Superfood ή επικίνδυνο πείραμα;

Ωμή τροφή για κατοικίδια – Superfood ή επικίνδυνο πείραμα;

Το trend της ωμής διατροφής, γνωστό ως raw feeding ή B.A.R.F. (Bones And Raw Food ή Biologically Appropriate Raw Food), έχει γίνει τα τελευταία χρόνια βασικό θέμα παγκόσμιας συζήτησης στα social media και στους “κύκλους” των ιδιοκτητών σκύλων και γατιών. Πολλοί από αυτούς το βλέπουν ως μια πιο «φυσική» επιλογή, θεωρώντας ότι οι ωμές πρωτεΐνες, τα οστά και τα εντόσθια που βάζουν στο μπολ των ζώων τους, τους προσφέρουν περισσότερη ευεξία, λαμπερό τρίχωμα και υψηλότερα επίπεδα ενέργειας.

Στην Ελλάδα συγκεκριμένα, φυσικά και online καταστήματα που πωλούν ωμές τροφές, ανοίγουν συνεχώς, προσφέροντας μια ποικιλία εναλλακτικών διατροφικών επιλογών.

Πίσω από την γοητεία όμως της ιδέας μιας «φρέσκιας» και χωρίς θερμική επεξεργασία διατροφής, κρύβεται ταυτόχρονα η έντονη διαφωνία της επιστημονικής κοινότητας (ειδικών και κτηνιάτρων), η οποία προειδοποιεί σχετικά με πιθανούς κινδύνους για την υγεία των ζώων -και όχι μόνο. Παρά τις αντιρρήσεις βέβαια, μια μεγάλη μερίδα του κοινού στρέφεται προς το ωμό φαγητό κατοικιδίων, πιστεύοντας ότι οι υπερ-επεξεργασμένες ξηρές τροφές και κροκέτες είναι εκείνες που τελικά κάνουν κακό στα ζώα τους.

Χρόνιες παθήσεις σε αύξηση

Βασικός υπεύθυνος της στροφής σε μια ωμή διατροφή είναι η αύξηση των χρόνιων ασθενειών στα κατοικίδια. Δεν πρόκειται απαραίτητα για μια γενικευμένη «έκρηξη» νοσημάτων, αλλά για μια σαφή αύξηση χρόνιων παθήσεων και διατροφικά σχετιζόμενων προβλημάτων, καθώς σκύλοι και γάτες ζουν περισσότερο και εκτίθενται σε νέους περιβαλλοντικούς και διατροφικούς παράγοντες. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι μη μεταδοτικές παθήσεις σε σκύλους και γάτες, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης ή ο καρκίνος, μοιάζουν με εκείνες που εμφανίζονται στους ανθρώπους.

Ωστόσο, σημαντικό ρόλο σε αυτή την εικόνα παίζει η βελτίωση των διαγνωστικών μεθόδων. Παθήσεις που παλαιότερα περνούσαν απαρατήρητες -από γαστρεντερικές διαταραχές έως ήπιες λοιμώξεις ή ανεπάρκειες θρεπτικών συστατικών- σήμερα εντοπίζονται νωρίτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια. Αυτό δημιουργεί την αίσθηση αύξησης των ασθενειών, ενώ στην πραγματικότητα πολλές από αυτές απλώς καταγράφονται πιο συστηματικά. Καθώς λοιπόν η τροφή παίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη αυτών των “αυξημένων” ασθενειών, οι ιδιοκτήτες εξερευνούν μια εναλλακτική διατροφική προσέγγιση για να υποστηρίξουν την ευημερία των κατοικίδιων τους.

Περισσότερα θρεπτικά συστατικά ή περισσότερα μικρόβια;

Κάπου εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η BARF. Η ωμή τροφή για κατοικίδια που βασίζεται στην ιδέα ότι η διατροφή των σκύλων και των γατιών θα έπρεπε να μοιάζει περισσότερο με αυτή που είχαν οι πρόγονοί τους στη φύση -δηλαδή να περιέχει ωμό κρέας, κόκαλα, εντόσθια, λαχανικά και φρούτα-, παρά με επεξεργασμένες κροκέτες ή κονσέρβες.

Πιο συγκεκριμένα οι φανατικοί του raw feeding υποστηρίζουν ότι τα ωμά γεύματα είναι πιο «φυσικά» και χωρίς υψηλές θερμοκρασίες που αλλοιώνουν τα θρεπτικά συστατικά. Ουσιαστικά, λιγότερη επεξεργασία σημαίνει ταυτόχρονα καλύτερη πέψη και ευεξία. Αρκετοί ιδιοκτήτες λοιπόν, ισχυρίζονται ότι τα κατοικίδια που ακολουθούν ένα αντίστοιχο διατροφικό πλάνο έχουν περισσότερη ενέργεια ή καλύτερο τρίχωμα από όταν έτρωγαν συμβατική τροφή. Παράλληλα, η δημοτικότητα τέτοιων διατροφών έχει ενισχυθεί μέσω influencers και «πρωτοποριακών» αντιλήψεων για τη διατροφή των ζώων.

«Πολλοί άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι τα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι καταστροφικά», λέει η Ruby Balaram, αυτοδίδακτη διατροφολόγος σκύλων και δημιουργός του Feed Real Summit στην Wall Street Journal. «Έχουν κουραστεί από τα συνταγογραφούμενα φάρμακα που δίνουν στα κατοικίδιά τους και αντιλαμβάνονται τη διατροφή ως την πρώτη γραμμή άμυνας κατά των ασθενειών που είναι σε έξαρση”, συνεχίζει η ίδια.

Επιπλέον, νέες μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από αναδυόμενες μάρκες ωμών φαγητών, διαπίστωσαν ότι τα σκυλιά που τρέφονται με BARF παρουσίασαν μειωμένους δείκτες φλεγμονής, βελτιωμένη ποιότητα κοπράνων, πιο ενεργό μικροβίωμα και καλύτερη σωματική σύνθεση και βάρος. Η πλειοψηφία της επιστημονικής κοινότητας ωστόσο, δεν συμφωνεί.

Η έρευνα από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Σιτσουάν της Κίνας σε συνεργασία με το Υπουργείο Γεωργίας και Αγροτικών Υποθέσεων και το Ινστιτούτο Διατροφής Ζώων της Κίνας το 2025, αναφέρει ότι οι περισσότεροι ειδικοί διατροφολόγοι και φορείς δημόσιας υγείας, αμφισβητούν την πρακτική της σίτισης με ωμό κρέας. Η άρνησή τους βασίζεται στους κινδύνους που συνδέονται με τις δίαιτες αυτές, όπως η μικροβιακή μόλυνση και οι διατροφικές ανισορροπίες.

Ωμή τροφή ή όχι;

Αυτό που ουσιαστικά συμβαίνει τώρα είναι ότι η συντριπτική πλειονότητα των ισχυρισμών των ιδιοκτητών σχετικά με τα ευεργετικά αποτελέσματα της διατροφής με ωμό κρέας στην υγεία, στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης. Αντίθετα οι επαγγελματικές συμβουλές επικεντρώνονται κυρίως στους κινδύνους, παραβλέποντας συχνά τα πιθανά θετικά αποτελέσματα στην υγεία. Ο κ. Μακρυθανάσης εξηγεί λοιπόν, ότι παρόλο που ο ίδιος δεν προτείνει μια αντίστοιχη ωμή δίαιτα, αν κάποιος ιδιοκτήτης θέλει να την δοκιμάσει, θα πρέπει πρώτα να είναι βέβαιος για τις εξής παραμέτρους:

  • Να βρει έναν καλό προμηθευτή που θα του δίνει πολύ καλή πρώτη ύλη
  • Να σιγουρευτεί ότι θα είναι σχολαστικός με τον καθαρισμό και την αντισηψία του χώρου παρασκευής και προετοιμασίας
  • Να κάνει συχνές αποπαρασιτώσεις στο κατοικίδιό του
  • Να επικοινωνεί τακτικά με τον κτηνίατρο για να παραμένει βέβαιος ότι το ζώο δεν έχει τροφικές αλλεργίες και καλύπτει τις θερμιδικές του ανάγκες.

Ίσως μια καλύτερη επιλογή για τα κατοικίδια ζώα μας είναι, είτε να μαγειρεύουμε εμείς το φαγητό τους, είτε να αγοράζουμε προ μαγειρεμένες τροφές υψηλής ποιότητας, επισημαίνει γνωστός κτηνίατρος.

Ωστόσο, τόσο λόγω έλλειψης χρόνου, όσο και λόγω αυξημένου κόστους, οι παραπάνω μέθοδοι δεν είναι ιδιαίτερα μακροπρόθεσμα βιώσιμες.

Έντομα στα τρόφιμα: Η κατάρρευση της Ÿnsect είναι μόνο η αρχή

Έντομα στα τρόφιμα: Η κατάρρευση της Ÿnsect είναι μόνο η αρχή

Για μεγάλο διάστημα, τα τρόφιμα με βάση τα έντομα, προβάλλονταν ως μια αποδοτική σε πόρους και φιλική προς το κλίμα εναλλακτική, απέναντι στη συμβατική ζωική πρωτεΐνη, αφού απαιτούν λιγότερη γη, λιγότερες εισροές και παράγουν μικρότερες ποσότητες αποβλήτων.

Η πραγματικότητα βέβαια είναι, ότι οι μπάρες πρωτεΐνης από γρύλους και τα ζυμαρικά από προνύμφες δεν κατάφεραν ποτέ να κερδίσουν το ευρύ κοινό, τόσο στη χώρα μας όσο και στην ΕΕ. Έτσι, καθώς η εν λόγω βιομηχανία δέχεται πιέσεις, εξετάζει λύσεις για τη σωτηρία της, «κοιτώντας» προς τις δημόσιες προμήθειες της ΕΕ και ζητώντας μεταξύ άλλων, επιβολή ελάχιστων υποχρεωτικών αγορών.

Σε απάντησή της σε διαβούλευση της Κομισιόν, για τους νέους κανόνες δημόσιων προμηθειών της ΕΕ, η International Platform of Insects for Food and Feed (IPIFF), υποστήριξε ότι η επιβολή ελάχιστων υποχρεωτικών αγορών «καινοτόμων, κυκλικών βιολογικών προϊόντων», θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα για την κρίση στον κλάδο. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου σχήματος, η ΕΕ θα επέτρεπε στους δημόσιους φορείς να δίνουν προτεραιότητα σε προϊόντα με βάση κριτήρια βιωσιμότητας.

Αυτό, σύμφωνα με το Euractiv, σημαίνει ότι, θεωρητικά, οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να επιβάλουν την αγορά πρωτεΐνης από έντομα για δημόσια ιδρύματα, όπως καντίνες ή στα σχολικά εστιατόρια.

Η οργάνωση προσθέτει ότι χιλιάδες θέσεις εργασίας στον ευρωπαϊκό κλάδο εκτροφής εντόμων —περίπου 3.500 έμμεσες σήμερα, με πρόβλεψη για 30.000 έως το 2030— βρίσκονται σε κίνδυνο, «λόγω της απουσίας αποφασιστικής και συντονισμένης πολιτικής δράσης».

Πώς φτάνουν τα έντομα στο πιάτο μας

Η χρήση εντόμων ως συστατικών σε διάφορες τροφές ως εναλλακτική μορφή πρωτεϊνών, δεν είναι κάτι νέο, όπως προαναφέρθηκε. Η αρχή έγινε τον Αύγουστο του 2022, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε ότι θα εντάξει στη διατροφή των Ευρωπαίων τα έντομα, ενώ έως σήμερα, αρκετά έχουν πάρει το «πράσινο φως», για να μπουν στο πιάτο των Ευρωπαίων.

Μεταξύ αυτών, ο οικιακός γρύλος (house cricket), το κίτρινο αλευροσκουλήκι (yellow mealworm), η αποδημητική ακρίδα (migratory locus), το μικρότερο αλευροσκουλήκι ή σκαθαράκι (Alphitobius diaperionus), ενώ έχει επιτραπεί και η μερική διάθεση του οικιακού γρύλου (acheta domesticus) μόνο σε μορφή σκόνης.

Aν και αρκετοί είναι οι Έλληνες και συνολικά οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι τρώνε τρόφιμα που περιέχουν προϊόντα εντόμων χωρίς να το γνωρίζουν, αυτά απαιτείται να φέρουν κατάλληλες ετικέτες. Βέβαια, κατά βάση, στα εν λόγω προϊόντα, αναγράφονται οι επιστημονικές ονομασίες. Για παράδειγμα, η καρμίνη ή κοχενίλη ή καρμινικό οξύ (έχει καταχωρηθεί στη βάση της EFSA με τον κωδικό E120) είναι η χρωστική, που χρησιμοποιείται για να δώσει σε τρόφιμα και σνακ κόκκινο χρώμα, σε καραμελάκια, ζελεδάκια, τσίχλες και άλλα και παράγεται από τα θηλυκά έντομα και τα αυγά τους, του είδους Cochineal Dactylopius coccus Casta.

Συνολικά όμως στην ΕΕ και η ιδέα μόνο του ότι καταναλώνονται τρόφιμα με προϊόντα εντόμων, προκαλεί αποστροφή στους περισσότερους, παρά τα πλεονεκτήματα που βλέπει η Κομισιόν, όπως το ότι «τα έντομα «είναι μια εξαιρετικά θρεπτική και υγιεινή πηγή τροφής με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, πρωτεΐνες, βιταμίνες, φυτικές ίνες και μέταλλα».

Έτσι, χρόνο με τον χρόνο, ο νέος αυτός κλάδος έχει έχει στραφεί σε άλλες αγορές για να επιβιώσει, όπως οι ζωοτροφές, το ιχθυάλευρο και τα λιπάσματα.

Η κατάρρευση της πολλά υποσχόμενης Ÿnsect

Στη Γαλλία, o κλάδος έχει δεχθεί ένα ακόμα πλήγμα στη φήμη του τον τελευταίο μήνα. Η startup Ÿnsect, που ιδρύθηκε το 2011 με στόχο να εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πρωτεΐνης από έντομα παγκοσμίως, τέθηκε σε εκκαθάριση -ουσιαστικά κήρυξε πτώχευση- τον Δεκέμβριο του 2025, λόγω αφερεγγυότητας.

Μάλιστα, γαλλικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν πρόσφατα βίντεο, τραβηγμένα από πρώην εργαζομένους, τα οποία καταγγέλλουν ανησυχητικές συνθήκες υγείας και ασφάλειας στις εγκαταστάσεις της εταιρείας. Ορισμένοι εργαζόμενοι ισχυρίζονται ότι το περιβάλλον εργασίας τους προκάλεσε άσθμα, αλλεργίες και τσιμπήματα εντόμων — προβλήματα που, όπως λένε, συνεχίζουν να τους επηρεάζουν.

Η startup είχε αντλήσει πάνω από 600 εκατ. ευρώ, ενώ το Mediapart αποκάλυψε την περασμένη εβδομάδα ότι είχε λάβει περίπου 148 εκατ. ευρώ από δημόσιο χρήμα. Για παράδειγμα, ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος της μητροπολιτικής περιοχής της Αμιένης, Alain Gest, μιλώντας στο Ici Picardie, είπε ότι η Αμιένη είχε δώσει πριν από χρόνια επιχορήγηση 770.000 ευρώ στην νεοσύστατη εταιρεία Ynsect.

«Δεν ήταν μόνο δημόσιο χρήμα: υπήρχαν πολλά χρήματα από ιδιώτες, 600 εκατομμύρια δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι, ή σχεδόν όλοι, πίστεψαν σε αυτό το έργο. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς ένα τέτοιο έργο με τόσους πολλούς πόρους μπόρεσε να καταλήξει σε αυτή την καταστροφή».

Σύμφωνα με το TechCrunch, η κατάρρευση της Ÿnsect δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Η εταιρεία βρισκόταν εδώ και μήνες σε τροχιά κρίσης. Παρ’ όλα αυτά, η υπόθεσή της εγείρει κρίσιμα ερωτήματα: πώς μπορεί μια startup που άντλησε πάνω από 600 εκατ. δολάρια —από επενδυτές όπως το επενδυτικό σχήμα του Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, FootPrint Coalition, αλλά και από δημόσιους πόρους και φορολογούμενους— να οδηγηθεί σε οικονομικό αδιέξοδο;

Η Ÿnsect δεν κατάφερε να υλοποιήσει τη φιλοδοξία της να «επαναστατικοποιήσει την τροφική αλυσίδα» μέσω πρωτεΐνης από έντομα. Ωστόσο, η αποτυχία της δεν οφείλεται μόνο στην αποστροφή, που νιώθουν πολλοί Δυτικοί για τα έντομα, αφού όπως εξηγεί το TechCrunch, τα τρόφιμα δεν υπήρξαν ο βασικός της στόχος. Αντίθετα, η εταιρεία επικεντρώθηκε στην παραγωγή πρωτεΐνης εντόμων για ζωοτροφές και τροφές κατοικιδίων — δύο αγορές με εντελώς διαφορετικά οικονομικά χαρακτηριστικά και περιθώρια κέρδους. Η Ÿnsect, ωστόσο, δεν κατάφερε ποτέ να επιλέξει ξεκάθαρα μεταξύ τους.

Το 2021, η Ÿnsect εξαγόρασε την ολλανδική Protifarm, που δραστηριοποιείται στην εκτροφή σκουληκιών για ανθρώπινη κατανάλωση, προσθέτοντας μια τρίτη αγορά στο ήδη περίπλοκο επιχειρηματικό της μείγμα. Ακόμη και τότε, ο τότε CEO Αντουάν Υμπέρ παραδεχόταν, ότι θα χρειάζονταν χρόνια ώστε η ανθρώπινη διατροφή να συνεισφέρει μόλις 10%–15% των εσόδων.

«Βλέπουμε ότι οι τροφές κατοικιδίων και οι ιχθυοτροφές θα παραμείνουν οι βασικοί μοχλοί εσόδων τα επόμενα χρόνια», είχε δηλώσει τότε. Με άλλα λόγια, η Ÿnsect επένδυε σε μια αγορά που θα παρέμενε περιθωριακή, τη στιγμή που χρειαζόταν επειγόντως έσοδα. Και εκεί ακριβώς βρισκόταν το πρόβλημα. Σύμφωνα με δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, τα έσοδα της βασικής εταιρικής οντότητας της Ÿnsect κορυφώθηκαν στα 17,8 εκατ. ευρώ το 2021 — ποσό που φέρεται να είχε ενισχυθεί από εσωτερικές συναλλαγές μεταξύ θυγατρικών. Το 2023, οι καθαρές ζημιές ανήλθαν σε 79,7 εκατ. ευρώ.

Η πραγματικότητα της αγοράς αποδείχθηκε αμείλικτη. Οι ζωοτροφές είναι αγορά εμπορεύματος, όπου κυριαρχεί η τιμή και όχι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Στην πράξη, η εκτροφή εντόμων μεγάλης κλίμακας βασίζεται σε υποπροϊόντα δημητριακών, που θα μπορούσαν ήδη να χρησιμοποιηθούν απευθείας ως ζωοτροφή — καθιστώντας την πρωτεΐνη εντόμων ένα ακριβό ενδιάμεσο στάδιο. Η Ÿnsect όμως το αντιλήφθηκε αργά.

Η εταιρεία μάλιστα δεσμεύτηκε σε ένα κολοσσιαίο, κεφαλαιουχικά βαρύ στοίχημα: το Ÿnfarm, ένα «gigafactory» στη βόρεια Γαλλία, που διαφημιζόταν ως το ακριβότερο εργοστάσιο εκτροφής εντόμων στον κόσμο. Εκατοντάδες εκατομμύρια δαπανήθηκαν προτού αποδειχθεί η βιωσιμότητα του επιχειρηματικού μοντέλου.

Όταν η στρατηγική διάσωσης απέτυχε, ο νέος CEO, Εμανουέλ Πίντο, ανακοίνωσε ότι τα εναπομείναντα περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας τίθενται προς πώληση, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η τεχνογνωσία της Ÿnsect θα αξιοποιηθεί στο μέλλον.